داروهای قلبی یکی از ستونهای اصلی درمان و مدیریت بیماریهای قلبی در سگ و گربه هستند و نقش آنها صرفاً کنترل علائم نیست، بلکه هدف اصلی بهبود عملکرد قلب، پیشگیری از عوارض مرگبار آریتمی، کاهش فشار بر حفرهها و محافظت از میوکارد است. این داروها بر اساس مکانیسم اثر، محل هدف الکتروفیزیولوژیک و نوع بیماری زمینهای به چند گروه اصلی تقسیم میشوند:
- ضدآریتمیها که با مهار کانالهای یونی یا کاهش تحریکپذیری و هدایت قلبی، کنترل ضربان و ریتم را فراهم میکنند. این گروه شامل کلاس I، II، III و IV است و انتخاب دارو بر اساس منشأ آریتمی (دهلیز راست یا چپ، بطن راست یا چپ، گره SA یا AV) صورت میگیرد.
- گلیکوزیدهای قلبی مانند دیگوکسین که با افزایش تون واگ و اثرات اینوتروپیک مثبت، کنترل ضربان بطنی در AF و بهبود کارایی قلب را ممکن میسازند.
- داروهای دیورتیک و ضدنارسایی قلبی که با کاهش بار حجمی و پسبار قلب، علائم نارسایی قلبی را کاهش میدهند و از Remodeling قلبی جلوگیری میکنند. این داروها شامل دیورتیکهای لوپ و آنتاگونیستهای آلدوسترون هستند.
- مهارکنندههای RAAS مانند ACE inhibitors و آنتاگونیستهای آلدوسترون که با کنترل هورمونهای سیستم رنین-آنژیوتانسین-آلدوسترون، فشار قلب و عروق را کاهش داده و پیشرفت بیماری قلبی را کند میکنند.
- داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت که به ویژه در گربهها برای پیشگیری از ترومبوآمبولی ناشی از بزرگی دهلیز چپ و فیبریلاسیون دهلیزی اهمیت دارند.
در بالین دامپزشکی، انتخاب دارو نه تنها به نوع آریتمی بلکه به حفره قلبی درگیر، فشار کاری حفره، وضعیت کلی حیوان، و گونه مورد نظر بستگی دارد. برای مثال، آریتمیهای ناشی از دهلیز چپ نیازمند کنترل گره AV و پیشگیری از ترومبوآمبولی هستند، در حالی که تاکیکاردیهای بطنی ناشی از بطن چپ خطر مرگ ناگهانی دارند و نیازمند داروهای ضدآریتمی بطنی با اثر سریع و پایش دقیق میباشند.
درک دقیق مکانیزم اثر، کاربرد بالینی و منشأ آریتمی هر دارو، کلید پاسخدهی سریع و صحیح به سوالات آزمون تخصص و تصمیمگیری بالینی در محیط واقعی است. این جزوه با هدف ارائه یک منبع مرجع جامع و کاربردی تهیه شده تا هر داروی قلبی با تمام ابعاد بالینی، مکانیزمی و گونهای به راحتی در ذهن ثبت شود و قابلیت استفاده مستقیم در بالین و آزمون تخصص را داشته باشد.
جدول جامع و تخصصی داروهای قلبی و ضدآریتمی در سگ و گربه
| نام دارو | گروه دارویی | مکانیزم اثر | محل اثر غالب | نوع آریتمی هدف | وضعیت ضربان | کاربرد بالینی اصلی | زمان استفاده | توضیحات بالینی و نکات |
| آتنولول | بتابلاکر انتخابی β1 | کاهش اتوماتیسیته و هدایت AV | SA و AV | SVT، تاکیکاردی سینوسی | تاکی | HCM گربه، تاکیکاردی ناشی از استرس | مزمن | انتخاب شایع در گربه، کاهش مصرف اکسیژن میوکارد |
| متوپرولول | بتابلاکر β1 | کاهش ضربان و هدایت AV | SA و AV | SVT، AF | تاکی | کنترل ضربان در AF | مزمن | اثر مشابه آتنولول، کنترل بهتر ریتم |
| پروپرانولول | بتابلاکر غیرانتخابی | مهار β1 و β2 | SA و AV | SVT | تاکی | آریتمی ناشی از استرس یا تیروتوکسیکوز | حاد یا مزمن | در آسم گربه و COPD منع مصرف |
| سوتالول | بتابلاکر + کلاس III | مهار کانال K و β | بطن و AV | VT و SVT | تاکی | آریتمی بطنی پایدار | مزمن | افزایش QT، پایش ECG ضروری |
| دیلتیازم | بلاکر کانال کلسیم | کاهش هدایت AV | AV | AF، SVT | تاکی | HCM و AF در گربه | مزمن | انتخاب اول کنترل ضربان در گربه |
| وراپامیل | بلاکر کانال کلسیم | کاهش هدایت AV | AV | SVT | تاکی | موارد خاص | نادر | افت فشار شدید، کمتر توصیه میشود |
| دیگوکسین | گلیکوزید قلبی | افزایش تون واگ و اینوتروپی | AV | AF | نرمال یا تاکی | AF همراه CHF | مزمن | پنجره درمانی بسیار باریک |
| لیدوکائین | ضدآریتمی کلاس Ib | مهار کانال سدیم | بطن | VT | تاکی | VT حاد در سگ | اورژانسی | در گربه خطرناک و محدود |
| مکسیلتین | کلاس Ib خوراکی | مهار کانال سدیم | بطن | VT مزمن | تاکی | کنترل طولانیمدت VT | مزمن | مکمل لیدوکائین |
| آمیودارون | کلاس III چندمکانیسمی | مهار K، Na، Ca | همه | VT مقاوم، AF | تاکی | آریتمیهای مقاوم | مزمن | سمیت تیروئید و کبد |
| آتروپین | آنتیکولینرژیک | مهار تون واگ | SA و AV | برادیآریتمی | برادی | تشخیص واگوتونی | حاد | عدم پاسخ یعنی بیماری ساختاری |
| ایزوپروترنول | آگونیست β | افزایش اتوماتیسیته | SA | برادیکاردی شدید | برادی | موقت قبل از پیسمیکر | حاد | درمان دائمی نیست |
| اپینفرین | کاتکولآمین | تحریک β و α | قلب و عروق | ایست قلبی | برادی | CPR | اورژانسی | درمان آریتمی مزمن نیست |
| دوبوتامین | اینوتروپ β1 | افزایش قدرت انقباض | میوکارد | شوک قلبی | نرمال | CHF حاد با EF پایین | ICU | مانیتورینگ فشار لازم |
| پیموبندان | اینودایلاتور | افزایش Ca حساسیت | میوکارد | CHF | نرمال | DCM، MMVD سگ | مزمن | داروی کلیدی نارسایی قلب |
| فوروزماید | دیورتیک لوپ | مهار بازجذب Na/K | کلیه | CHF | نرمال | ادم ریوی | حاد و مزمن | هیپوکالمی شایع |
| تورسماید | دیورتیک لوپ قوی | مشابه فوروزماید | کلیه | CHF مقاوم | نرمال | CHF پیشرفته | مزمن | قویتر با دوز کمتر |
| اسپیرونولاکتون | آنتاگونیست آلدوسترون | کاهش فیبروز قلب | RAAS | CHF | نرمال | CHF مزمن | مزمن | اثر محافظتی میوکارد |
| بنازپریل | مهارکننده ACE | کاهش پسبار | RAAS | CHF | نرمال | CHF سگ و گربه | مزمن | انتخاب شایع در گربه |
| انالاپریل | مهارکننده ACE | کاهش پسبار | RAAS | CHF | نرمال | CHF سگ | مزمن | پایش کلیه ضروری |
| آملودیپین | بلاکر کلسیم عروقی | وازودیلاتاسیون | عروق | فشار خون بالا | نرمال | هایپرتنشن گربه | مزمن | انتخاب اول HTN گربه |
| کلوپیدوگرل | ضدپلاکت | مهار ADP | پلاکت | ATE | نرمال | پیشگیری ترومبوآمبولی | مزمن | حیاتی در HCM گربه |
| هپارین | ضدانعقاد | مهار ترومبین | انعقاد | ATE حاد | نرمال | ترومبوآمبولی | حاد | تزریقی، کوتاهمدت |
جدول تفکیک داروهای قلبی بر اساس محل آناتومیکی در سگ و گربه
| حفره قلبی غالب | شرایط شایع مرتبط | نوع آریتمی غالب | داروهای اصلی | توضیح بالینی و منطق انتخاب |
| دهلیز راست | بیماری ریوی، هایپرتانسیون ریوی، دیروفیلاریا، نارسایی قلب راست | تاکیکاردی دهلیزی راست، AF در CHF پیشرفته | آتنولول، متوپرولول، سوتالول، دیگوکسین | دهلیز راست در اثر کشش و افزایش حجم دچار آریتمی میشود، کنترل ضربان و کاهش تحریک سمپاتیک اولویت دارد |
| دهلیز چپ | بیماری دریچه میترال، HCM گربه، افزایش فشار دیاستولیک بطن چپ | فیبریلاسیون دهلیزی، SVT | دیلتیازم، آتنولول، متوپرولول، دیگوکسین، کلوپیدوگرل | دهلیز چپ منشأ اصلی AF است، کنترل گره AV حیاتی است و پیشگیری از ترومبوآمبولی الزامی |
| بطن راست | دیروفیلاریازیس، بیماریهای ریوی، فشار خون ریوی بالا | VT با منشأ بطن راست | سوتالول، مکسیلتین، لیدوکائین | VT بطن راست اغلب به بیماریهای ریوی وابسته است، بتابلاک + ضدآریتمی بطنی انتخاب میشود |
| بطن چپ | DCM سگ، HCM گربه، بیماری میترال پیشرفته | PVC مکرر، VT پایدار | لیدوکائین، مکسیلتین، آمیودارون، سوتالول | بطن چپ فشار کاری بالا دارد، VT این ناحیه خطر مرگ ناگهانی دارد و درمان تهاجمیتر لازم است |
| گره SA | واگوتونی، افزایش تون پاراسمپاتیک | برادیکاردی سینوسی | آتروپین، ایزوپروترنول | پاسخ به آتروپین یعنی منشأ عملکردی نه ساختاری |
| گره AV | AF، بلوکهای هدایتی | AF با پاسخ بطنی بالا، AV block | دیلتیازم، بتابلاکرها، دیگوکسین | کنترل هدایت AV مهمتر از برگشت ریتم |
جمعبندی داروهای قلبی در سگ و گربه
- تاکیکاردی دهلیزی ، دیلتیازم، بتابلاکر
- فیبریلاسیون دهلیزی ، کنترل AV مهمتر از برگشت ریتم
- تاکیکاردی بطنی ، لیدوکائین اول، سپس سوتالول یا آمیودارون
- برادیکاردی ، آتروپین تشخیصی، پیسمیکر درمانی
- عدم پاسخ به آتروپین برابر است با بیماری ساختاری SA یا AV
- در گربهها AF اغلب همراه HCM است
- در CHF اول بیماری زمینهای را کنترل کن نه فقط آریتمی
- داروهای دهلیزی
تمرکز روی کنترل ضربان و هدایت AV
دیلتیازم و بتابلاکرها کلیدی هستند - داروهای بطنی
تمرکز روی مهار تحریکپذیری میوکارد
لیدوکائین در VT حاد سگ خط اول است - دهلیز چپ
بیشترین خطر ترومبوآمبولی
کلوپیدوگرل جزو درمان محسوب میشود - بطن چپ
VT خطرناکتر از بطن راست
درمان تهاجمیتر و پایش دقیقتر لازم است - اگر آریتمی همراه بیماری ریوی باشد
به بطن یا دهلیز راست فکر کن