دیابت ملیتوس در سگ و گربه یک اختلال متابولیک مزمن است که با افزایش پایدار قند خون ناشی از کمبود نسبی یا مطلق انسولین یا مقاومت بافتها به انسولین مشخص میشود. این بیماری شایعترین نوع دیابت در حیوانات خانگی است و باعث اختلالات سیستمیک در اندامهای مختلف میشود و مدیریت آن نیازمند شناخت دقیق پاتوفیزیولوژی، علائم بالینی و تفاوتهای گونهای است.
اهمیت دیابت ملیتوس در سگ و گربه
در سگها شایعترین نوع دیابت وابسته به انسولین است و بیشتر سگهای ماده میانسال تا مسن و برخی نژادهای کوچک و متوسط مستعد ابتلا هستند. در گربهها شایعترین فرم دیابت غیر وابسته به انسولین یا مقاوم به انسولین است که معمولاً در گربههای نر، چاق و میانسال دیده میشود. از نظر بالینی و آزمونی سگها و گربهها به دلیل تفاوتهای پاتوفیزیولوژیک و پاسخ درمانی اهمیت ویژه دارند و در آزمونهای تخصصی بیشتر سؤالها حول این گونهها ساخته میشوند.
پاتوفیزیولوژی دیابت ملیتوس در سگ و گربه
در سگها کمبود انسولین اغلب ناشی از تخریب ایمنی سلولهای بتای پانکراس یا آسیبهای مزمن پانکراس است و هیپرگلیسمی ناشی از کاهش استفاده گلوکز توسط بافتها و افزایش تولید کبدی گلوکز باعث ایجاد گلیکوزوری و کتواسیدوز میشود. مقاومت انسولینی در سگها معمولاً کمتر است.
در گربهها چاقی و افزایش بافت چربی باعث مقاومت بافتها به انسولین میشود و ترشح نسبی انسولین ممکن است کافی نباشد. در گربهها افزایش IGF یک و هورمونهای رشد میتواند مقاومت شدید ایجاد کند. این ترکیب باعث هیپرگلیسمی مزمن، گلیکوزوری و اختلالات سیستمیک شامل قلب، کلیه، مفاصل و چشم میشود.
طبقهبندی دیابت ملیتوس در سگ و گربه
دیابت ملیتوس در حیوانات شامل دیابت وابسته به انسولین، غیر وابسته به انسولین، مقاوم به انسولین، دیابت ثانویه و دیابت حاملگی است.
در سگها نوع وابسته به انسولین شایعترین است که با کمبود مطلق انسولین، شروع ناگهانی، وابستگی دائمی به انسولین و خطر بالای کتواسیدوز مشخص میشود.
در گربهها نوع غیر وابسته به انسولین شایع است که با مقاومت بافتها به انسولین و ترشح نسبی ناکافی مشخص میشود و در مراحل اولیه قابلیت برگشت دارد.
دیابت مقاوم به انسولین در گربهها یا گاهی سگها دیده میشود و معمولاً ناشی از آکرومگالی یا هیپرآدرنوکورتیسیسم است و نیاز به دوزهای بسیار بالای انسولین دارد. در هر گربه دیابتی مقاوم بررسی آکرومگالی ضروری است.
دیابت ثانویه در اثر بیماری یا دارو ایجاد میشود و درمان علت زمینهای ممکن است باعث بهبود یا رفع دیابت شود. دیابت حاملگی در سگ ماده نادر است و ناشی از اثرات ضد انسولینی هورمونهای بارداری است.
دیابت ملیتوس اولیه
دیابت ملیتوس اولیه به مواردی گفته میشود که بیماری خود به خود رخ میدهد و ناشی از علت زمینهای دیگر یا بیماری ثانویه نیست.
ویژگیها:
- وابسته به انسولین در سگها
- غیر وابسته به انسولین یا مقاوم به انسولین در گربهها
- ناشی از تخریب سلولهای بتا، مقاومت بافتها به انسولین یا ترکیبی از آنها
- به تنهایی رخ میدهد، بدون بیماری زمینهای قابل شناسایی
نکات:
- سگ دیابتی معمولاً نوع اولیه وابسته به انسولین است
- گربه دیابتی معمولاً نوع اولیه غیر وابسته به انسولین است
- این نوع بیشتر در آزمونها سؤال میشود
دیابت ملیتوس ثانویه
دیابت ملیتوس ثانویه به مواردی گفته میشود که علت زمینهای شناخته شده باعث ایجاد دیابت شده است.
علل رایج:
- پانکراتیت مزمن یا نئوپلازی پانکراس
- بیماریهای اندوکرین دیگر مانند آکرومگالی، هیپرآدرنوکورتیسیسم، هیپرتیروئیدیسم
- داروها مانند گلوکوکورتیکوئیدها یا پروژستینها
- بارداری (دیابت حاملگی)
ویژگیها:
- درمان علت زمینهای میتواند دیابت را بهبود یا حتی رفع کند
- در گربهها مقاومت شدید به انسولین ممکن است علامت آکرومگالی باشد که نوع ثانویه محسوب میشود
نکات:
- اگر علت مشخصی برای دیابت پیدا شد، همیشه به عنوان دیابت ثانویه یاد میشود
- دیابت مقاوم به انسولین در گربه معمولاً ثانویه به آکرومگالی است
علائم بالینی دیابت ملیتوس در سگ و گربه
علائم عمومی دیابت ملیتوس شامل افزایش ادرار، افزایش تشنگی، افزایش اشتها و کاهش وزن یا چاقی است.
در سگها کتواسیدوز شایع است، کاهش وزن سریع، عفونتهای ثانویه پوست و مجاری ادراری مشاهده میشود.
در گربهها مقاومت شدید به انسولین دیده میشود و چاقی شایع است و در برخی موارد تغییرات ناشی از آکرومگالی شامل بزرگ شدن پنجهها، پهن شدن سر و جلو آمدن فک ایجاد میشود.
تشخیص دیابت ملیتوس در سگ و گربه
تشخیص بر اساس افزایش قند خون پایدار، گلوکز مثبت در ادرار و افزایش فروکتوزآمین برای افتراق دیابت واقعی از هیپرگلیسمی ناشی از استرس است. آزمایشهای مکمل شامل شمارش کامل خون، بررسی عملکرد کلیه و کبد، فسفات و پتاسیم است. در گربه مقاوم به انسولین MRI هیپوفیز برای بررسی آکرومگالی توصیه میشود.
الگوریتم تشخیصی شامل بررسی مقاومت انسولینی در گربهها، بررسی کتواسیدوز در سگها، افتراق دیابت غیرقندی و پاسخ به درمان علت زمینهای در دیابت ثانویه است.
تشخیص افتراقی دیابت ملیتوس در سگ و گربه با سایر بیماریها
تشخیص افتراقی دیابت ملیتوس شامل مقاومت انسولینی ناشی از چاقی، بیماریهای اندوکرین مانند آکرومگالی و هیپرآدرنوکورتیسیسم، پانکراتیت مزمن و نئوپلازی پانکراس و مصرف داروهای گلوکوکورتیکوئید و پروژستین است.
درمان دیابت ملیتوس در سگ و گربه
در سگها درمان اصلی انسولین است و کنترل کتواسیدوز ضروری است. رژیم غذایی مناسب و کنترل وزن تکمیلکننده درمان است.
در گربهها رژیم غذایی کم کربوهیدرات، انسولین طولانی اثر در صورت نیاز، کاهش وزن و مدیریت چاقی توصیه میشود. در گربه مقاوم به انسولین درمان آکرومگالی شامل هیپوفیزکتومی یا رادیوتراپی میتواند ضروری باشد.
در دیابت ثانویه درمان علت زمینهای باعث بهبود دیابت میشود و ممکن است انسولین موقت برای کنترل قند نیاز باشد.
نکات مهم دیابت ملیتوس در سگ و گربه
دیابت ملیتوس همان دیابت قندی است و مهمترین نوع دیابت در حیوانات خانگی است.
در سگها شایعترین نوع وابسته به انسولین و غیر قابل برگشت است و کتواسیدوز شایع دارد.
در گربهها شایعترین نوع غیر وابسته به انسولین و مقاوم به انسولین است و در مراحل اولیه قابل برگشت است. مقاومت شدید به انسولین در گربه علامت آکرومگالی است.
فروکتوزآمین برای افتراق دیابت واقعی از هیپرگلیسمی استرسی ضروری است. درمان قطعی دیابت ملیتوس در سگ وابسته به انسولین فقط انسولین است و در گربه مقاوم به انسولین درمان آکرومگالی میتواند لازم باشد.