بروسلا در سگ یک بیماری باکتریایی سیستمیک مزمن است که توسط باکتریهای جنس Brucella ایجاد میشود و مهمترین گونه مرتبط با سگ Brucella canis است. این باکتری گرم منفی، کوتاه میلهای و غیرمتحرک است و توانایی تکثیر داخل سلولی در ماکروفاژها و لنفوسیتها را دارد. این ویژگی باعث طولانی شدن عفونت و ایجاد بیماری مزمن در سیستم تولید مثلی و سایر ارگانها میشود.
سویههای بروسلا در سگ
- Brucella canis: شایعترین و مهمترین سویه در سگ، عامل اصلی ناباروری، سقط، اپیدیدیمیت و پروستاتیت.
- Brucella abortus: نادر، معمولاً از تماس با گاو یا محیط آلوده منتقل میشود و میتواند باعث سقط یا علائم سیستمیک شود.
- Brucella melitensis: نادر، بیشتر از تماس با بز و گوسفند، میتواند در سگ ایجاد عفونت سیستمیک کند.
- Brucella suis: بسیار نادر، از خوک یا محیط آلوده منتقل میشود، میتواند علائم سیستمیک و تولید مثلی ایجاد کند.
- Brucella ovis: فوقالعاده نادر در سگ، گزارشهای محدود، عمدتاً از تماس با گوسفند نر آلوده.
نکته آزمونی: در سگهای خانگی و پرورشی Brucella canis مهمترین و شایعترین سویه است و در اکثر سوالات تخصصی منظور همین است.
اپیدمیولوژی بروسلا در سگ
سگهای بالغ و میانسال به ویژه سگهای ماده در سن باروری بیشتر مستعد ابتلا هستند. سگهای پرورشی، نگهبان و نژادهای بزرگ و متوسط با تراکم جمعیتی بالا در سالنهای نگهداری در معرض خطر بیشتری هستند. انتشار جهانی متفاوت است و میتواند انسان را هم آلوده کند، هرچند نسبتاً نادر است.
مسیرهای انتقال بروسلا در سگ
مهمترین مسیر انتقال در سگ تماس مستقیم با ترشحات تناسلی، اسپرم، مایع جفت و جفتهای آلوده است. زایمان، سقط و تولههای آلوده از دیگر منابع اصلی هستند. تماس با ادرار یا بزاق کمتر شایع است. انتقال جنسی مهمترین مسیر و کلیدیترین نکته برای کنترل بیماری است.
پاتوفیزیولوژی بروسلا در سگ
پس از ورود باکتری از طریق مخاط یا زخم، Brucella canis وارد خون میشود و در ماکروفاژها و لنف نودها تکثیر مییابد. سپس به تخمدانها، بیضهها، اپیدیدیم، پروستات و جفت منتشر میشود. این فرایند باعث التهاب مزمن، آسیب بافتی و اختلال در تولید مثل میشود. در سگ ماده التهاب رحم و ناباروری طولانی مدت ایجاد میشود و در سگ نر اپیدیدیمیت، پروستاتیت و کاهش کیفیت اسپرم مشاهده میشود. عفونت سیستمیک مزمن میتواند باعث تب متناوب، بیحالی، کاهش اشتها و درد مفاصل شود.
علائم بالینی بروسلا در سگ
جنس ماده
- سقط در سهماهه آخر بارداری
- تولههای مرده یا ضعیف
- ناباروری طولانی مدت
- گاه بیحالی و تب مزمن
سگ نر
- التهاب اپیدیدیم و پروستات
- کاهش تعداد و کیفیت اسپرم
- ناباروری
- بیحالی، تب و ضعف عمومی
حیوانات جوان و بالغ
- علائم سیستمیک شامل تب متناوب، بیحالی، کاهش اشتها، لنگش و درد مفاصل
یافتههای آزمایشگاهی بروسلا در سگ
- خونشناسی: ممکن است کاهش یا افزایش گلبولهای سفید با نسبت لنفوسیت بالا مشاهده شود. گاهی کمخونی خفیف ناشی از بیماری مزمن دیده میشود.
- بیوشیمی: افزایش آنزیمهای کبدی غیر اختصاصی در برخی سگها، تغییرات متغیر در اوره و کراتینین در عفونت سیستمیک طولانی
- الکترولیتها: هیپوکالمی و هیپرناترمی گاهی در سگهای دچار بیماری سیستمیک مشاهده میشود
- ادرار: گاهی پروتئینوری و التهاب ادراری ثانویه
- ترشحات تناسلی و اسپرم: افزایش سلولهای التهابی و باکتریها
- سرولوژی: Rapid slide agglutination test برای غربالگری اولیه، ELISA و Agar gel immunodiffusion برای تأیید
- PCR: تشخیص سریع و دقیق از خون، اسپرم یا ترشحات
تشخیص افتراقی بروسلا سگ با سایر بیماریها
- سایر عوامل سقط و ناباروری شامل پاروویروس سگ، توکسوپلاسما، لیستریا و سایر عوامل عفونی
- التهاب پروستات ناشی از اشرشیاکلی یا استافیلوکوکها
- تب مزمن ناشی از سایر عفونتهای سیستمیک یا نئوپلازیها
درمان بروسلا در سگ
درمان کامل بسیار دشوار است و باکتری داخل سلولی مقاوم است. درمان شامل آنتیبیوتیکهای طولانی مدت است. رایجترین ترکیب داکسیسایکلین همراه با ریفامپین به مدت حداقل شش هفته است. درمان حمایتی شامل کنترل تب، ضد التهابها و درمان عوارض ثانویه میباشد. عقیمسازی حیوانات آلوده برای جلوگیری از چرخه انتقال توصیه میشود. درمان طبی همیشه باید همراه با کنترل محیط و حذف حیوانات آلوده انجام شود.
پیشگیری از بروسلا در سگ
غربالگری سگهای تولید مثلی قبل از جفتگیری، رعایت بهداشت در سالنهای پرورش، عقیمسازی حیوانات آلوده و اجتناب از تماس با ترشحات تناسلی و جفتها مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
نکات مهم بروسلا در سگ
- سویه شایع و مهم در سگ Brucella canis است
- علائم غالباً تولیدمثلی هستند: سقط و ناباروری در ماده، اپیدیدیمیت و پروستاتیت در نر
- انتقال عمدتاً جنسی و از طریق ترشحات تناسلی است
- تشخیص قطعی با PCR یا کشت انجام میشود و غربالگری با آگلوتیناسیون و ELISA صورت میگیرد
- درمان دشوار است و نیازمند آنتیبیوتیک طولانی مدت و عقیمسازی است