لپتوسپیروز یک بیماری باکتریایی سیستمیک، زئونوز و بالقوه کشنده است که در سگ میتواند از عفونت خفیف تا نارسایی حاد کلیه، نارسایی حاد کبد، اختلالات انعقادی و سندرم خونریزی ریوی پیشرفت کند. این بیماری یکی از مهمترین علل نارسایی حاد کلیه عفونی در سگ بوده و به دلیل تنوع تظاهرات، پیچیدگی تفسیر آزمایشها، درگیری چند ارگانی و پیامدهای بهداشت عمومی، از مباحث پرتکرار در آزمونهای بورد تخصصی داخلی دامهای کوچک است.
مهمترین عامل بیماری در سگها گونه پاتوژن Leptospira interrogans است، هرچند سایر گونههای پاتوژن نیز احتمال درگیری و بیماریزایی دارند.
میکروبیولوژی و ویژگیهای ساختاری لپتوسپیرا
لپتوسپیراها اسپیروکتهای باریک، مارپیچی و متحرک با انتهای قلابمانند هستند. قطر بسیار کم آنها باعث میشود در رنگآمیزی گرم بهخوبی دیده نشوند و مشاهده در میدان تاریک یا میکروسکوپ الکترونی مناسبتر باشد.
ویژگیهای کلیدی باکتری لپتوسپیرا چیست؟
- دارای فلاژلهای پریپلاسمیک که حرکت چرخشی و نفوذ فعال در بافت را ممکن میسازد
- غشای خارجی حاوی لیپوپلیساکارید با ساختار متفاوت از گرممنفیهای کلاسیک
- بیان پروتئینهای سطحی مانند LipL32 که در اتصال به سلول میزبان نقش دارند
- توانایی اتصال به فیبرونکتین و اجزای ماتریکس خارجسلولی
- توانایی مهار کمپلمان و فرار ایمنی
پاسخ ایمنی ذاتی عمدتاً از طریق TLR2 فعال میشود. پاسخ التهابی شدید میتواند در آسیب ارگانها نقش مهمی داشته باشد.
اپیدمیولوژی و عوامل خطر لپتوسپیروز
بیماری لپتوسپیروز انتشار جهانی دارد و در مناطق مرطوب و گرم شایعتر است. عوامل خطر شامل تماس با آبهای راکد، حضور جوندگان، زندگی در محیطهای روستایی یا شهری با آلودگی بالا، عدم واکسیناسیون و سن پایین سگ است.
مخازن بیماری بر اساس سرووار متفاوت هستند. جوندگان مخزن مهم برخی سرووارها هستند و میتوانند بدون علامت باکتری را در ادرار دفع کنند.
پاتوژنز و ایمونوپاتولوژی لپتوسپیروز
مرحله لپتوسپیرمی
پس از ورود از طریق پوست یا مخاط، باکتری وارد جریان خون شده و طی چند روز اول تکثیر میشود. انتشار سیستمیک و آسیب اندوتلیال منجر به واسکولیت، افزایش نفوذپذیری عروقی و گاهی خونریزی میشود.
مرحله درگیری ارگانها
کلیه
- کلونیزاسیون توبولهای پروگزیمال
- نکروز توبولی حاد
- نفریت بینابینی
- اختلال در بازجذب سدیم، کلر، پتاسیم و بیکربنات
- اختلال در بازجذب گلوکز و اسیدهای آمینه
پیامدهای عملکردی:
- ایزوستنوری یا هیپوستنوری
- گلوکوزوری بدون هیپرگلیسمی
- پروتئینوری
- اسیدوز متابولیک
- اختلال در تنظیم پتاسیم
در برخی موارد گلومرولونفریت ایمنیواسطه نیز ممکن است رخ دهد.
کبد
- نکروز هپاتوسلولار
- کلستاز داخلکبدی
- کاهش سنتز فاکتورهای انعقادی
- اختلال در متابولیسم بیلیروبین
ریه
- آسیب اندوتلیال مویرگی
- خونریزی آلوئولی
- سندرم خونریزی ریوی شدید
علامتهای بالینی لپتوسپیروز در سگ
علائم ایجاد شده توسط این باکتری میتواند حاد، تحتحاد یا مزمن باشد.
علائم عمومی لپتوسپیروز در سگ
- تب
- بیحالی
- بیاشتهایی
- استفراغ
- درد عضلانی
درگیریهای کلیوی لپتوسپیروز در سگ
- آزوتِمی
- پلیاوری یا الیگوری
- دهیدراسیون
- اسیدوز متابولیک
- هیپرکالمی یا هیپوکالمی بسته به فاز بیماری
درگیری کبدی لپتوسپیروز در سگ
- ایکتر
- افزایش آنزیمهای کبدی
- اختلال انعقادی
- آسیت در موارد شدید
درگیریهای ریوی لپتوسپیروز در سگ
- تاکیپنه
- دیسترس تنفسی
- هیپوکسمی
اختلالات انعقادی لپتوسپیروز در سگ
- خونریزی پتشیال
- طولانی شدن PT و aPTT
- احتمال DIC
یافتههای آزمایشگاهی کامل لپتوسپیروز در سگ
CBC
- لکوسیتوز نوتروفیلیک با شیفت چپ
- ترومبوسیتوپنی
- آنمی نورموکروم نورموسیتیک در التهاب مزمن
- در موارد خونریزی، آنمی بازسازیشونده
بیوشیمی سرم
شاخصهای کلیوی:
- افزایش BUN
- افزایش کراتینین
- افزایش فسفر
- کاهش یا افزایش پتاسیم بسته به فاز
- افزایش منیزیم در نارسایی شدید
فاکتورهای کبدی:
- افزایش ALT به دلیل آسیب هپاتوسلولار
- افزایش AST
- افزایش ALP و GGT در کلستاز
- هیپربیلیروبینمی
- هیپوآلبومینمی در موارد شدید
- افزایش اسیدهای صفراوی
شاخصهای متابولیک:
- هیپوناترمی
- هیپر یا هیپوکلرمی
- تغییرات در نسبت سدیم به پتاسیم
- افزایش لاکتات در شوک
اختلالات اسید–باز
اسیدوز متابولیک شایع است و میتواند ناشی از:
- کاهش دفع اسید در نارسایی کلیه
- اسیدوز لاکتیک
- از دست دادن بیکربنات
در گاز خون:
- کاهش pH
- کاهش بیکربنات
- افزایش آنیون گپ در موارد لاکتیک اسیدوز
آلکالوز متابولیک ممکن است در استفراغ شدید یا کاهش کلر (هیپوکلرمی) رخ دهد.
ممکن است اختلالات مختلط مانند اسیدوز متابولیک همراه آلکالوز تنفسی نیز در بیماری لپتوسپیروز سگ دیده شود.
آنالیز ادرار در بیماری لپتوسپیروز سگ
- وزن مخصوص پایین یا ایزوستنوری
- پروتئینوری
- گلوکوزوری
- سیلندرهای گرانولار
- هماتوری یا پیوری در برخی موارد
تشخیص لپتوسپیروز در سگ
PCR
در مراحل اولیه از خون و در مراحل بعدی از ادرار انجام میشود. حساسیت بالا دارد و قبل از پاسخ آنتیبادی مثبت میشود.
MAT
استاندارد مرجع سرولوژیک است. افزایش چهار برابری تیتر در نمونههای جفتی تشخیصی محسوب میشود. تفسیر باید با در نظر گرفتن واکسیناسیون انجام شود.
سایر روشهای تشخیصی
- ELISA IgM در مراحل اولیه
- ایمونوهیستوشیمی در نمونههای بافتی
- کشت در محیط اختصاصی در موارد تحقیقاتی
درمان جامع و پیشرفته لپتوسپیروز در سگ
آنتیبیوتیک درمانی
در فاز حاد باکتریمی:
- پنیسیلین یا آمپیسیلین تزریقی انتخاب مناسبی است
پس از تثبیت بیماری:
- داکسیسایکلین برای حذف ناقل بودن کلیوی حیوان
مدیریت مایعدرمانی
مایع درمانی سگ یکی از مهمترین قدمها در درمان لپتوسپیروز حیوان است:
- اصلاح دهیدراسیون
- جایگزینی کسری مایعات
- تأمین نیاز نگهدارنده
- پایش دقیق خروجی ادرار
- جلوگیری از اوورلود
مدیریت اختلالات الکترولیتی
هیپرکالمی:
- کلسیم گلوکونات برای پایدارسازی میوکارد
- انسولین و دکستروز
- بیکربنات در صورت اسیدوز شدید
هیپوکالمی:
- مکمل پتاسیم با دوز محاسبهشده
هیپوناترمی:
- اصلاح تدریجی برای جلوگیری از عوارض عصبی
مدیریت اسید–باز
در اسیدوز شدید با pH بسیار پایین و اختلال همودینامیک، تجویز بیکربنات با محاسبه دقیق کسری بیکربنات قابل انجام است.
دیالیز
در موارد آنوری مقاوم، آزوتِمی شدید یا هیپرکالمی کنترلنشده استفاده میشود و میتواند پیشآگهی را بهبود دهد.
مدیریت اختلالات انعقادی
- پلاسمای تازه منجمد در صورت کمبود فاکتورهای انعقادی
- پایش PT و aPTT
- بررسی DIC
پیشآگهی لپتوسپیروز در سگ
پیشآگهی این بیماری وابسته به شدت درگیری کلیه و ریه است. آنوری پایدار، سندرم خونریزی ریوی و DIC با پیشآگهی ضعیف همراهاند. بسیاری از سگهایی که از فاز حاد عبور میکنند، بهبود عملکرد کلیوی قابلقبول خواهند داشت.
بهداشت عمومی در بیماری لپتوسپیروز
بیماری زئونوز است و تماس با ادرار آلوده خطر انتقال به انسان دارد. رعایت اصول ایمنی زیستی در کلینیک شامل استفاده از دستکش، ضدعفونی مناسب و جداسازی بیمار ضروری است.
نکات کلیدی
- هر AKI تبدار باید لپتوسپیروز در نظر گرفته شود تا خلاف آن ثابت شود
- ترومبوسیتوپنی یافته شایع است
- گلوکوزوری بدون هیپرگلیسمی نشاندهنده آسیب توبولی است
- اسیدوز متابولیک با آنیون گپ بالا در شوک دیده میشود
- داکسیسایکلین برای حذف ناقل الزامی است
- درگیری ریوی عامل اصلی مرگومیر است
- توجه به تجویزات و نسخههای دامپزشکی مهمترین قدم در درمان بیماری لپتوسپیروز سگ است