مننژیت سگ و گربه به التهاب پردههای مننژ مغز این پتها اطلاق میشود؛ یعنی دورا، آراکنوئید و پیا که مغز و نخاع را احاطه کردهاند. در سگ و گربه، مننژیت یکی از علل مهم بروز علائم نورولوژیک حاد یا تحتحاد است و میتواند بهتنهایی یا همراه با درگیری پارانشیم مغز و نخاع رخ دهد.
از نظر بالینی، مننژیت بیماریای است که هم میتواند بسیار شدید و تهدیدکنندهی حیات باشد و هم در برخی موارد با علائم غیراختصاصی و گمراهکننده شروع شود. به همین دلیل، دامپزشک باید دید سیستماتیک داشته باشد و مننژیت را همیشه در تشخیصهای افتراقی علائم عصبی، تب و درد گردنی مدنظر قرار دهد.
مننژیت سگ و گربه دقیقا چیست؟
در مننژیت، پاسخ التهابی در فضای مننژ باعث:
- افزایش نفوذپذیری عروق
- تجمع سلولهای التهابی
- افزایش فشار داخل جمجمه
- تحریک پایانههای عصبی درد
میشود. نتیجهی این فرآیند، بروز علائمی مانند درد شدید گردن، تب، افسردگی ذهنی و اختلالات عصبی است.
طبقهبندی مننژیت در سگ و گربه
مننژیت را میتوان از چند زاویه دستهبندی کرد، اما مهمترین تقسیمبندی بالینی به شکل زیر است:
مننژیت عفونی
علل
در سگ:
- باکتریایی: گسترش عفونت گوش میانی، سینوسها، زخمهای نافذ جمجمه، سپسیس
- ویروسی: دیستمپر
- قارچی: کریپتوکوکوز، بلاستومایکوز
- انگلی: نئوسپورا، توکسوپلاسما
در گربه:
- ویروسی: FIP نورولوژیک (شایعترین)
- باکتریایی: نادر، اغلب ثانویه
- قارچی: کریپتوکوکوز بسیار مهم
- انگلی: توکسوپلاسما
ویژگی بالینی مننژیت عفونی
- تب واضح
- افسردگی شدید
- درد گردنی
- پاسخ ضعیف به کورتیکواستروئید بهتنهایی
- پیشرفت علائم در صورت عدم درمان
مننژیت غیرعفونی (ایمنیواسطه)
شایعترین نوع در سگ
مهمترین فرم:
- مننژیت آسپتیک
- SRMA (Steroid Responsive Meningitis-Arteritis)
ویژگیها
- علت دقیق ناشناخته، احتمالاً ایمنیواسطه
- بیشتر در سگهای جوان تا میانسال
- نژادهایی مثل Beagle، Boxer، Bernese predisposition دارند
نکته بسیار مهم
این نوع در گربهها بسیار نادر است.
علائم بالینی مننژیت در سگ و گربه چیست
علائم بسته به شدت و علت متفاوتاند، اما الگوی کلاسیک شامل موارد زیر است:
علائم عمومی مننژیت سگ و گربه
- تب
- بیحالی
- بیاشتهایی
- درد
علائم نورولوژیک مننژیت سگ و گربه
- درد شدید گردن (مقاومت در خم کردن گردن)
- سفتی گردن
- افسردگی ذهنی
- گاهی تشنج
- در موارد شدید، کاهش سطح هوشیاری
تفاوت مهم
در مننژیت خالص:
- معمولاً نقص حرکتی شدید وجود ندارد
- فلج واضح کمتر دیده میشود
اگر فلج بارز باشد، به درگیری مغز یا نخاع فکر کنید.
تفاوت تظاهر بالینی مننژیت در سگ و گربه
مننزیت در سگ
- درد گردنی علامت بسیار برجسته است
- SRMA شایع
- پاسخ درمانی به استروئید در نوع ایمنیواسطه عالی است
- تب و نوتروفیلی شایع
مننژیت در گربه
- علائم اغلب مبهمتر
- تشنج و تغییر رفتار شایعتر
- FIP نورولوژیک مهمترین تشخیص افتراقی
- پاسخ درمانی ضعیفتر و پیشآگهی بدتر
تشخیص مننژیت چگونه انجام میشود؟
تشخیص قطعی مننژیت سگ و گربه معمولاً ترکیبی از چند یافته است.
معاینه بالینی و نورولوژیک
- درد گردنی شدید بدون نقص حرکتی واضح
- بدتر شدن درد با خم کردن گردن
- عدم تمایل به حرکت
آزمایش خون
- افزایش WBC
- نوتروفیلی یا مونوسیتوز
- در SRMA افزایش CRP بسیار کمککننده است
تصویربرداری تشخیصی
- MRI بهترین روش
- قبل از CSF tap برای رد افزایش فشار داخل جمجمه الزامی است
آنالیز مایع مغزی نخاعی (CSF)
مهمترین ابزار تشخیصی
یافتهها بسته به نوع مننژیت:
مننژیت باکتریایی
- افزایش شدید سلول
- غالباً نوتروفیل
- پروتئین بالا
SRMA
- نوتروفیلی شدید CSF
- کشت منفی
- پاسخ عالی به استروئید
FIP نورولوژیک
- پروتئین بسیار بالا
- سلول متوسط
- اغلب مونونوکلئر
تشخیصهای افتراقی مهم مننژیت سگ و گربه با سایر بیماریها
در سگ:
- دیسکاسپوندیلیت
- IVDD گردنی
- تومورهای نخاعی
- میوزیت گردنی
- پنکریتیت با درد ارجاعی
در گربه:
- FIP
- تومورهای مغزی
- انسفالیت
- مسمومیتها
درمان مننژیت در سگ و گربه
برای درمان مننژیت سگ و گربه باید علت اصلی پیدایش این عارضه را پیدا کنیم .
درمان حمایتی مننژیت (در همه موارد)
- کنترل درد
- مایعدرمانی
- کنترل تب
- استراحت کامل
برای درمان مننژیت عفونی در سگ و گربه:
- آنتیبیوتیک با نفوذ CNS(سفالوسپورینهای نسل سوم: Cefotaxime، Ceftazidime، Ceftriaxone
پنیسیلینها: Ampicillin، Amoxicillin
فلوروکینولونها: Enrofloxacin، Marbofloxacin) - درمان ضدقارچ یا ضدانگل در صورت لزوم
- استروئید فقط با احتیاط و همزمان با درمان ضدعفونی
درمان SRMA در سگ
- پردنیزولون با دوز ایمونوساپرسیو
- درمان طولانیمدت با کاهش تدریجی دوز
- قطع زودهنگام = عود بیماری
برای درمان در گربهها
- در FIP نورولوژیک: درمانهای ضدویروسی جدید
- کنترل علائم و درمان حمایتی
- پیشآگهی محتاطانه تا ضعیف
پیشآگهی مننژیت در سگ و گربه
- SRMA در سگ: بسیار خوب در صورت درمان صحیح
- مننژیت باکتریایی: وابسته به سرعت تشخیص
- مننژیت قارچی: محتاطانه
- FIP نورولوژیک: بد تا محتاطانه